Flash Security Lab
Trang chủ › Phòng Chống Mã Độc

File Excel chứa macro độc gửi qua Zalo: cách mở an toàn

Ban biên tập Flash Security Lab ·
File Excel chứa macro độc gửi qua Zalo: cách mở an toàn

Nhận tệp Excel qua Zalo mà khi mở thấy dải thông báo đòi bấm "Enable Content" hay "Enable Macros", hãy dừng lại: không bấm. Bảng tính bình thường như báo giá, bảng lương, danh sách không cần macro để xem. Cách mở an toàn là xem trước ở chế độ Protected View, hỏi lại người gửi qua kênh khác, và chỉ bật macro với tệp từ nguồn bạn thật sự tin cậy.

Cảnh báo ngày 6/11/2026 của Công an tỉnh Hà Tĩnh nêu tên Virus.MSExcel.Laroux, một virus macro nhắm vào tệp Excel có chạy macro. Theo nội dung cảnh báo trên Báo Hà Tĩnh, mẫu này lây chủ yếu qua Zalo khi người dùng bật macro, có thể đánh cắp thông tin nhạy cảm và có nguy cơ dẫn tới mã độc tống tiền.

Macro là gì và vì sao Zalo trở thành đường lây

Macro là đoạn mã VBA nhúng trong tệp Office để tự động hóa thao tác lặp lại. Kế toán, nhân sự dùng macro rất nhiều, và chính điều đó khiến lời nhắc "bật macro để xem đầy đủ" nghe hợp lý. Kẻ xấu lợi dụng thói quen này: chỉ cần một cú bấm, đoạn mã trong tệp có toàn quyền như một chương trình chạy trên máy.

Zalo là kênh trao đổi tệp chính của rất nhiều văn phòng Việt Nam, từ nhóm phòng ban đến nhóm khách hàng. Tệp chuyển qua lại trong nhóm, người nhận thấy tên người gửi quen nên ít nghi ngờ. Nếu một máy đã nhiễm, các tệp Excel từ máy đó gửi đi có thể mang theo mã độc.

Office đã chặn mặc định, sao vẫn có người dính?

Microsoft đã đổi hành vi mặc định của Office trên Windows để chặn macro trong tệp đến từ Internet. Theo tài liệu Microsoft Learn về việc chặn macro từ Internet, Windows gắn "Mark of the Web" cho tệp tải từ nguồn không tin cậy như trình duyệt hay tệp đính kèm email. Khi mở, người dùng thấy dải SECURITY RISK và dải này không có nút Enable Content. Thay đổi bắt đầu triển khai cho kênh Current Channel từ phiên bản 2206 vào tháng 7/2022.

Nhưng tài liệu cũng chỉ ra những khe hở:

  • Mark of the Web chỉ áp dụng với tệp lưu trên ổ định dạng NTFS, không áp dụng với ổ FAT32, định dạng phổ biến của USB.
  • Thay đổi chỉ áp dụng cho Office trên Windows, không ảnh hưởng Office trên Mac, Android, iOS hay Office trên web.
  • Tệp đã từng được bấm Enable Content trước khi đổi chính sách được coi là Tài liệu tin cậy và macro vẫn chạy.
  • Bản Office cũ, không cập nhật, hoặc tệp được lưu vào Vị trí tin cậy sẽ không bị chặn theo cách này.
  • Người dùng vẫn có thể tự gỡ chặn bằng ô Unblock trong Thuộc tính của tệp.

Nói cách khác, Office mới giúp rất nhiều, nhưng không phải ai cũng đang dùng Office mới, và kẻ gian chỉ cần thuyết phục được nạn nhân tự mở khóa.

Năm bước mở tệp Excel lạ an toàn

  1. Xem tên và đuôi tệp. Tệp .xlsm, .xls (định dạng cũ) và .xlsb có thể chứa macro; .xlsx thì không chứa macro VBA. Một bảng báo giá đơn giản không có lý do gì phải là .xlsm.
  2. Mở ở chế độ xem bảo vệ, đừng bấm chỉnh sửa vội. Đọc nội dung trước. Nếu nội dung bị che, chỉ hiện dòng chữ "bật macro để xem", đó là dấu hiệu lừa.
  3. Hỏi lại người gửi bằng cuộc gọi. Không hỏi trong chính cuộc trò chuyện Zalo đó, vì tài khoản có thể đã bị chiếm.
  4. Kiểm tra tệp nếu còn nghi. Có thể tải tệp lên dịch vụ quét như trong bài kiểm tra tệp qua VirusTotal (lưu ý không tải tệp chứa dữ liệu mật), hoặc mở trong môi trường máy ảo Sandbox.
  5. Không bao giờ bấm Enable Content / Enable Macros với tệp từ nguồn không tin cậy, đúng như khuyến cáo trong cảnh báo của Công an Hà Tĩnh.

Thiết lập cho quản trị viên

Cảnh báo đề nghị quản trị viên dùng Group Policy để tắt macro hoặc cảnh báo mạnh trước khi chạy. Tài liệu của Microsoft gợi ý cụ thể:

  • Bật chính sách Block macros from running in Office files from the Internet cho từng ứng dụng (Excel, Word, PowerPoint…), là một phần của đường cơ sở bảo mật Microsoft khuyến nghị.
  • Nếu không dùng chính sách trên, cấu hình VBA Macro Notification Settings (với Excel tên là Macro Notification Settings) ở mức chỉ cho chạy macro có chữ ký số của nhà phát hành tin cậy.
  • Người dùng không cần macro: chọn tắt toàn bộ macro không thông báo.
  • Hạn chế và quản lý chặt Vị trí tin cậy, vì tệp đặt ở đó sẽ bỏ qua kiểm tra Mark of the Web.

Tài liệu lưu ý các chính sách này chỉ dùng được với Microsoft 365 Apps for enterprise, không có cho bản Microsoft 365 Apps for business. Có thể triển khai qua Cloud Policy, Intune hoặc Group Policy. Với các đơn vị tại Hà Tĩnh, cảnh báo còn nhắc dùng công cụ quét macro do Công an tỉnh cung cấp theo Công văn số 3423/CAT-ANM ngày 12/8/2026.

Lỡ bật macro rồi: xử lý thế nào

  • Đóng tệp, ngắt mạng máy tính.
  • Báo bộ phận IT, quét toàn bộ máy.
  • Đổi mật khẩu email, Zalo, ngân hàng từ một thiết bị khác chưa nhiễm.
  • Thông báo cho nhóm Zalo đã nhận tệp từ bạn, nếu chính bạn đã chuyển tiếp tệp đó.
  • Kiểm tra bản sao lưu còn nguyên vẹn, vì virus macro có thể là bước đầu của tấn công tống tiền, như kịch bản trong bài mã độc tống tiền qua email tuyển dụng giả.

Thói quen "bấm cho hiện chữ" là thứ kẻ gian trông chờ. Một quy ước đơn giản trong văn phòng, rằng tệp cần macro phải được báo trước bằng lời, sẽ chặn phần lớn các tình huống này.

Bảng đuôi tệp Excel cần để ý

Đuôi tệpChứa macro VBA?Gặp khi nào
.xlsxKhôngBảng tính thông thường, định dạng mặc định
.xlsmCó thểBảng tính có macro, ví dụ mẫu tính lương tự động
.xlsbCó thểĐịnh dạng nhị phân, hay dùng cho tệp dữ liệu lớn
.xlsCó thểĐịnh dạng cũ trước Office 2007
.xltm, .xlamCó thểMẫu và tiện ích bổ sung có macro; tài liệu Microsoft nêu riêng hai nhóm này

Nguồn: tài liệu Microsoft Learn về chặn macro từ Internet (nhóm mẫu và tiện ích có macro).

Câu hỏi thường gặp

File .xlsx có chứa virus macro được không?

Định dạng .xlsx không lưu được macro VBA; tệp chứa macro thường là .xlsm, .xls hoặc .xlsb. Dù vậy vẫn nên cảnh giác với liên kết hay đối tượng nhúng trong bất kỳ tệp lạ nào.

Mở file Excel trên điện thoại có bị virus macro không?

Office trên Android và iOS không chạy macro VBA như bản Windows, nên rủi ro thấp hơn. Nguy cơ quay lại khi bạn chuyển tệp đó sang máy tính Windows và bật macro.

Làm sao biết file Excel có macro trước khi mở?

Xem đuôi tệp: .xlsm và .xlsb, hoặc định dạng cũ .xls, có thể chứa macro. Khi mở, Office sẽ hiện dải cảnh báo về macro; đó là lúc dừng lại kiểm tra thay vì bấm bật.

Bài liên quan